De hier en daar sluimerende bezorgdheid over de omvang en vaak afwijkende gewoonten van etnische minderheden werd gearticuleerd door de nieuwe politicus Pim Fortuyn. De daaropvolgende grote werkloosheid sloeg vooral toe onder laagopgeleiden, waaronder ook veel gastarbeiders, die tijdens de stormachtige groei van de jaren 1960 waren aangetrokken. Met de talloze nieuw gevormde sociale bewegingen, waaronder de milieubeweging, ontstonden nieuwe culturele oriëntaties. Parallel aan de ontzuiling speelde zich vanaf deze periode de ontkerkelijking af. In de jaren 1950 was de concurrentiepositie ten opzichte van het buitenland verbeterd door de geleide loonpolitiek. De oorlog kostte in Nederland uiteindelijk tweehonderdduizend mensen het leven, waaronder ruim honderdduizend Joden – 75% van de Joodse bevolking in Nederland – die werden omgebracht in vernietigingskampen. Onder druk van de oorlogsomstandigheden kwam een einde aan de schoolstrijd en voor mannen werd het algemeen kiesrecht ingevoerd, twee jaar later gevolgd door het vrouwenkiesrecht.

Dit dwong de grote rivieren hun loop te verleggen tot de huidige oost-west lopende ligging. Alle gesteenten uit de laatste 65 miljoen jaar, het Kwartair en Tertiair samen, zijn de Noordzee Supergroep. De formaties van de Boven-Noordzee Groep vormen het grootste deel van het oppervlak van Nederland. Daarnaast behoren enkele eilanden rond de Caribische Zee tot Nederland. Voor de Republiek werd in het buitenland steeds meer Holland als pars pro toto gebruikt, zoals eerder Vlaanderen voor de Nederlanden. Voor de Spaanse en later de Oostenrijkse Nederlanden werd ook wel Belgium Regium gebruikt, terwijl met Belgium Foederatum wel de Republiek der Verenigde Provinciën werd aangeduid. In 1570 gebruikte de cartograaf Ortelius de benaming Neder-Germanië (Neder-Duitsland).

Zie Afrikaans en Verwantschap tussen Afrikaans en Nederlands voor de hoofdartikelen over dit onderwerp. Zie Nederlandse dialecten voor het hoofdartikel over dit onderwerp. De officiële taal, zoals die wordt onderwezen op scholen en gebruikt wordt door de autoriteiten, wordt ook wel Standaardnederlands genoemd. Zie Standaardnederlands voor het hoofdartikel over dit onderwerp. Vooral in de grote steden vormen Nederlanders een hechte groep en er verschijnt nog steeds een Nederlandse krant. Zie Nederlands in de Verenigde Staten, Pella-Nederlands, Mohawk Dutch en Jersey Dutch voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

AI en machinevertaling in het onderwijs

Onderwijs is verplicht vanaf de eerste dag van de maand nadat een kind vijf jaar is geworden tot het einde van het schooljaar waarin het kind zestien jaar is geworden. De rechterlijke macht bestaat uit rechters en officieren van justitie die het Openbaar Ministerie vormen. Het buiten houden van het water is van oudsher een algemeen belang, waarbij polderbewoners genoodzaakt waren samen te werken. De taken van het gemeentebestuur behelzen onder andere stadsontwikkeling, verkeer, onderwijs, welzijn en sociale zaken. Het hoogste bestuursorgaan binnen de gemeenten is de gemeenteraad, die om de vier jaar wordt gekozen. De Provinciale Staten worden periodiek door de kiesgerechtigden onder het volk gekozen en moeten daarna een college van Gedeputeerde Staten vormen. Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat waarbij de verschillende territoriale eenheden zelfstandige bevoegdheden hebben.

Toch blijft het spreken van Nederlands voor veel Franstaligen, zelfs na jaren onderwijs, nog steeds een heuse opgave. Zie Nederlands in België voor het hoofdartikel over dit onderwerp. Zie Nederlands in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp. Zie Nederlands taalgebied voor het hoofdartikel over dit onderwerp. Zie Geschiedenis van de Nederlandse spelling en Nederlandse spelling voor de hoofdartikelen over dit onderwerp. Zie Nederlandse grammatica en Morfologie (taalkunde) voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Woordenboek van Nieuwe woorden

Op het eiland Bonaire is Papiaments een officiële taal en op de eilanden Saba en Sint Eustatius is het Engels een officiële taal. Daarnaast is er in het noorden nog het samenwerkingsverband tussen gemeenten rondom de steden Groningen en Assen, samenwerkend in de regio Groningen-Assen. Zuid-Limburg is daarnaast ook deel van de sterk verstedelijkte grensoverschrijdende Euregio Maas-Rijn, waarin het samenwerkt met Duits en Belgisch aangrenzend gebied. Ongeveer 40% van de Nederlandse bevolking is hier op een veel kleiner percentage van het landoppervlak geconcentreerd rondom een betrekkelijk open ruimte, het zogeheten Groene Hart. Daartussen en daaromheen ligt een krans van middelgrote plaatsen, die tezamen casino met tikkie de zogeheten Randstad vormen. De vier grootste steden zijn Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht, alle vier gelegen in het westen van het land. Zuid-Holland is met ruim 3,7 miljoen inwoners de bevolkingsrijkste provincie van het land, gevolgd door Noord-Holland met bijna 2,9 miljoen inwoners en Noord-Brabant met ruim 2,5 miljoen inwoners.

In het Nederlands werd zowel het enkel- als het meervoud gebruikt, terwijl in het Frans en Engels (Pays Bas/Low Countries) uitsluitend het meervoud gebruikt werd. Naast Vlaanderen was de Nederlanden vanaf halverwege de zestiende eeuw waarschijnlijk de meest gebruikte naam. Bij uitbreiding kon het begrip ook toepasbaar worden op de delta van Schelde, Maas en Rijn, waarbij het in de meervoudsvorm optrad. Samengestelde namen met Nieder- werden op allerlei plaatsen in het Duitse taalgebied gebruikt. In de vijftiende eeuw kwamen de namen Nederland en de Nederlande(n) in gebruik voor het huidige grondgebied. Koning en ministerraad vormen samen de regering die wordt gecontroleerd door het parlement, bestaand uit de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal. Het bestond toen uit enkele soevereine staten die zich aaneensloten tot een eigen confederatie, die vervolgens uitgroeide tot de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De huidige inhuldigingsceremonie vond voor het eerst plaats in 1814, bij de inhuldiging van Willem I. Sindsdien is de Nieuwe Kerk in Amsterdam de locatie voor deze plechtigheid.